Ósamhverf Endurskoðun - Steingrímur Eyfjörð

30. maí – 16. ágúst 2026

Það er til brandari meðal heimspekinga, eða kannski er það ekki brandari, sem hljóðar svo: við eigum orð yfir grænt. En orðið er ekki liturinn. Liturinn er til og er einhversstaðar á milli augans og heilans, þar sem við komum okkur saman um að kalla upplifun. Orðið er bara samkomulag um að orðið grænn, sé grænn. 


Wittgenstein helgaði síðari hluta ferils síns þessu vandamáli: hvaða hugtök tungumálið nær yfir og hvernig mörk málsins marka heim hvers og eins. Hann kemur fram í sýningunni sem spurningarmerki (Wittgenstein?) þar sem greinarmerki vinnur raunverulegt heimspekilegt starf sem fyrirspurn. Gildir ramminn enn? Steingrímur Eyfjörð hefur varpað þessari spurningu fram í gegnum allan sinn feril. 


Tveir þátttakendur fá lituð gleraugu. Í gegnum þau horfa þau á sama hlutinn og eru svo beðin um að koma sér saman um hvaða lit þau sjá, og búa til orð fyrir hann saman. Orðið sem samkomulagið nær yfir er sameiginlegt, en upplifunin á bakvið orðið er það ekki. Það sem verkið afhjúpar er að við sjáum ekki sama litinn til að byrja með, og að tungumálið smættar upplifun litarins í sameiginlegt hugtak sem virðir einstaklingsbundna skynjun að vettugi. Þetta er dæmigert fyrir listferil Steingríms: hann er ekki að segja þér eitthvað, heldur er hann að fá þig til að gera eitthvað, og þú situr eftir með það sem gjörðin afhjúpar. 


George Brecht skildi áhorfandi sem fylgdi fyrirmælaverki hefur þegar skapað listaverk; að höfundarréttur er ekki eign heldur flutningur. Marcel Duchamp hélt því fram að skapandi gjörðir skiptast á milli þess sem gerir og þess sem tekur á móti. Steingrímur þekkir báðar þessar hliðar, að hlutir eru túlkaðir á mismunandi vegu eftir hlutverki. 


J.L. Austin, heimspekingurinn sem gaf okkur hugtakið um gjörningsyrðing, á sér jafn vel stað hér. Hugmynd hans var að setningar lýsa ekki, en eru frekar gjörðir og atburðir í sjálfu sér: Ég lofa. Ég lýsi yfir. Þær eru aðgerðir sem orð. Sum verk Steingríms gefa fyrirmæli, sum mjög flókin ef þeim er fylgt bókstaflega. En leiðbeiningarnar hafa þegar gert eitthvað: þær hafa sett þig stöðu sem þú þarft að taka afstöðu. Muntu? Muntu ekki? Af hverju ekki? Hvort sem þú gerir eða gerir ekki er jafn merkingarbært. 


Er hægt að vekja listaverk upp frá dauðum? Spurningin hangir í loftinu án kaldhæðni. Ef enginn fylgir tilmælum verkanna, er verkið þá til? Og ef einhver gerir það, hvað er þá raunverulega að birtast: verkið eða manneskjan sem stígur inn í það? 


Það þýðir í raun að við erum ekki hér sem áhorfandi, eða ekki eingöngu. Þessi verk tala beint til okkar (gerðu þetta, stattu hér, horfðu aftur, svaraðu) og það sem þau biðja um er virk þátttaka. Það sem vekur forvitni er bilið milli verksins og framkvæmdar þess, milli leiðbeininganna og gjörðarinnar, milli þess sem tungumálið lofar og þess sem það getur í raun staðið við. 


Steingrímur Eyfjörð (f. 1954) hefur verið virkur myndlistarmaður frá áttunda áratug síðustu aldar og í verkum sínum hefur hann unnið með fjölbreytta miðla, margvíslegt efnisval og ólík viðfangsefni. Steingrímur hefur haldið fjölmargar einkasýningar síðan 1977, ásamt því að vera valinn til þess að taka þátt í fjölda samsýninga bæði hér á landi og erlendis. Þar má meðal annars nefna viðamikla sýningu á verkum hans í Listasafni Íslands árið 2006. Steingrímur var fulltrúi Íslands á Feneyjartvíæringnum árið 2007 með verkið Lóan er komin sem samanstendur af 13 sjálfstæðum verkum. Árið 2017 var hann sæmdur titlinum bæjarlistamaður Hafnarfjarðar. Steingrímur hlaut Menningarverðlaun DV fyrir myndlist árið 2002 og var tilnefndur til Carnegie Art Award árin 2004 og 2006. 


Steingrímur lauk námi við kennaradeild Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1971–1975 og einnig deild í mótun árið 1978 undir handleiðslu Magnúsar Pálssonar og Robert Filliou. Hann lærði við Edinborgarháskóla árið 1977 og nam grafík við Ateneum Suomen Kuvataideakatemian Koulu, Helsinki 1979–1980. Steingrímur stundaði framhaldsnám í nýmiðlum við Jan van Eyck Academie, Maastricht, Hollandi 1980–1983. Hann hefur starfað við kennslu og tekið þátt í félagsstarfi myndlistarmanna. Steingrímur býr og starfar í Reykjavík


Sýningarstjóri: Daría Sól Andrews.


Sýningin er styrkt af Myndlistarsjóði, Launasjóði listamanna, Myndstef og Safnasjóði.

Eftir Ellen Agata Jónsdóttir 3. júní 2026
7. júní kl. 11:00
Eftir Ellen Agata Jónsdóttir 3. júní 2026
30. maí – 16. ágúst 2026